{"id":6862,"date":"2022-11-13T11:30:10","date_gmt":"2022-11-13T10:30:10","guid":{"rendered":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/?p=6862"},"modified":"2022-11-13T11:30:10","modified_gmt":"2022-11-13T10:30:10","slug":"e-vecanta-dhe-univerzalja-e-botes-shqiptare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/e-vecanta-dhe-univerzalja-e-botes-shqiptare\/","title":{"rendered":"E VE\u00c7ANTA DHE UNIVERZALJA E BOT\u00cbS SHQIPTARE"},"content":{"rendered":"<p><b><span data-contrast=\"auto\">Shkruan Prof.dr. Skender ASANI<\/span><\/b><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Historia e shqiptar\u00ebve, sa \u00ebsht\u00eb e dhimbshme, po aq \u00ebsht\u00eb edhe krenare. E ve\u00e7anta e k\u00ebsaj historie nd\u00ebrlidhet me\u00a0 vet rrug\u00ebtimin e popullit shqiptar p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb rrethana e procese q\u00eb jo gjithmon\u00eb ishin n\u00eb duart e vet shqiptar\u00ebve. Fal\u00eb k\u00ebtij rrug\u00ebtimi t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb e t\u00eb nd\u00ebrlikuar, shqiptar\u00ebt me vones\u00eb e etabluan vet\u00ebdijen e tyre\u00a0 n\u00eb procesin historik t\u00eb kombshtet-formimit. Por kjo nuk i pengoi ata q\u00eb t\u00eb ruajn\u00eb unitetin e brendsh\u00ebm shpirt\u00ebror e kulturor, edhe p\u00ebrkund\u00ebr nj\u00eb diversiteti t\u00eb theksuar fetar, nj\u00eb vler\u00eb kjo q\u00eb i shquan shqiptar\u00ebt dhe i b\u00ebn t\u00eb trajtohen si model p\u00ebr kombet tjera q\u00eb e\u00a0 kan\u00eb\u00a0 t\u00eb njejtin diversitet t\u00eb brendsh\u00ebm fetar si shqiptar\u00ebt. Por ata, nuk e arrit\u00ebn at\u00eb q\u00eb shqiptar\u00ebt e kishin tejkaluar me koh\u00eb: q\u00eb kauzat komb\u00ebtare asnj\u00ebher\u00eb nuk u eklipsuan nga ato fetare. Majfton t\u00eb rishikojm\u00eb dokrin\u00ebn ideologjike e kulturore t\u00eb Rilindjes son\u00eb Komb\u00ebtare dhe do t\u00eb v\u00ebrejm\u00eb se orientimi oksidental mbizot\u00ebronte n\u00eb pik\u00ebpamjet\u00a0 e rilindasve tan\u00eb dhe ky ishte nj\u00eb favor kapital p\u00ebr t\u00eb ardhmen\u00a0 ton\u00eb si komb q\u00eb ndodhej i rrethuar nga err\u00ebsira disa shekullore aziatike. Perden e trash\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj err\u00ebsire e gris\u00ebn tekstet letrare e ideologjike t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve Frash\u00ebri, artikjut programatik t\u00eb publicistit Shahin Kolonja e Nikolla Na\u00e7e,\u00a0 pik\u00ebpmajet\u00a0 e avncuara gjuh\u00ebsore t\u00eb Konstantin Kristoforidhit, epika brilante e Gjergj Fisht\u00ebs, poezit\u00eb me patos social e komb\u00ebtar t\u00eb Fipi Shirok\u00ebs etj.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Shqiptar\u00ebt kulturalisht i p\u00ebrkasin Perendimit, kurse n\u00eb edukimin dhe formimin e tyre shpirt\u00ebror kan\u00eb ndikuar disa religjione:\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">-katolicizmi, ortodokizmi dhe protestanizmi ndikuan n\u00eb avancimin e kultur\u00ebs dhe arsimit,\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">-bektashizm sh\u00ebrbeu si ur\u00eb lidh\u00ebse n\u00eb mes t\u00eb kulturave e feve t\u00eb ndryshme dhe\u00a0<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">-islami kontribuoi n\u00eb trajtat e caktuara t\u00eb mbijetes\u00ebs n\u00eb mjediset e p\u00ebrziera ku rreziku i asimilimit komb\u00ebtar ishte evident<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:276}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Shqiptar\u00ebt gjat\u00eb gjith\u00eb historis\u00eb u shoq\u00ebruan nga tradita e praktika t\u00eb ndryshme fetare, por n\u00eb kodin e tyre kulturorologjik ngeli e pandryshuar vertikalja komb\u00ebtare, si nj\u00eb shirit q\u00eb p\u00ebrshkoi fjongon e diversiteteve tona fetare. Rrejidhimisht, i bie q\u00eb shqiptar\u00ebt fet\u00eb i p\u00ebrdor\u00ebn si kostume q\u00eb mund edhe t\u2019i nd\u00ebrrojn\u00eb var\u00ebsisht nga festat, kurse kombin e mbajt\u00ebn si shtyll\u00eb q\u00eb garantoi q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e tyre ndaj rrebesheve t\u00eb egra t\u00eb koh\u00ebs. <\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Tani kur jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb me dimensione t\u00eb shumanshme t\u00eb multikulturalizmit dhe globalizmit, kombi shqiptar s\u00ebrish ndodhet para sfidave t\u00eb reja. Shpopullimi i vazhduesh\u00ebm q\u00eb po ndodh\u00eb aktualisht n\u00eb trojet tona, i ka z\u00ebn\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgatitura elitat tona politike dhe p\u00ebr pasoj\u00eb mungon nj\u00eb strategji efiksa p\u00ebr parandalimin e k\u00ebtij procesi t\u00eb dimbsh\u00ebm, jo vet\u00ebm demografik, por edhe komb\u00ebtar. Familja shqiptare po shkon duke u reduktuar dhe duke u deatomizuar, dhe p\u00ebr pasoj\u00eb rreziku nga asimilimi po b\u00ebhet eviend edhe p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb mekanizmi parandalues ndaj k\u00ebtyre proceseve, sidomos n\u00eb komunitetin ton\u00eb t\u00eb madh t\u00eb m\u00ebrgat\u00ebs shqiptare. Kjo e fundit i \u00ebsht\u00eb ekspozuar nj\u00eb procesi degradues q\u00eb po vjen si pasoj\u00eb e nj\u00eb organizimi stihik, ku n\u00eb t\u00eb shumt\u00ebn e rasteve dominon prirja p\u00ebr t\u00eb hapur m\u00eb tepr objekte fetare e m\u00eb pak shoqata kulturore e shkolla komb\u00ebtare.<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Nj\u00eb organizim i till\u00eb i\u00a0 diaspor\u00ebs son\u00eb, jo vet\u00ebm q\u00eb bie ndesh me kodin ton\u00eb kulturor, por prish edhe kohezionin civilizues e social n\u00eb mjediset ku shqiptar\u00ebt jetojn\u00eb e veprojn\u00eb. Prandaj bot\u00ebn shqiptare duhet ta konceptojm\u00eb si nj\u00eb organiz\u00ebm q\u00eb po vjen duke u zgjeruar dhe duke dalur nga amza e vet, ku organizimi kulturor, teknologjik e arsimor duhet t\u00eb jen\u00eb dimensionet vendimtare q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb bot\u00ebn shqipatare t\u00eb duket si nj\u00eb <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u201cfshat global\u201d, si\u00e7 do t\u00eb thoshte komunikologu kanadez Marshall Mclluchan (Meklluhan). <\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Q\u00eb t\u00eb arrihet kjo, m\u00ebrgata e madhe shqiptare duhet t\u00eb braktis urgjentisht disa trajta t\u00eb tanishme t\u00eb organizimit fetar dhe n\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj t\u00eb praktikohet m\u00ebsimbesimi fetar ku do t\u00eb trajtoheshin t\u00eb gjitha religjinet q\u00eb kan\u00eb ndikuar n\u00eb formmin shpirt\u00ebror e kulturor t\u00eb shqiptar\u00ebve. Vet\u00ebm me kurikula t\u00eb tilla t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta fetare, ku diversiteti i besimeve\u00a0 do ta p\u00ebrforconte dhe m\u00eb tep\u00ebr baz\u00ebn edukuese t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve tan\u00eb, ne si komb do t\u00eb arrijm\u00eb t\u2019i parandalojm\u00eb disa sfida q\u00eb jan\u00eb pasoj\u00eb e prurjeve t\u00eb pakontrolluara globaliste.<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Karakteri gjithp\u00ebrfshir\u00ebs i programit kulturor t\u00eb Rilindjes son\u00eb Komb\u00ebtare duhet t\u00eb jet\u00eb udh\u00ebrr\u00ebfim edhe p\u00ebr gjeneratat e sotme dhe t\u00eb ardhme, duke e ngritur n\u00eb edukim t\u00eb p\u00ebrgjitsh\u00ebm historin\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb formimit ton\u00eb si komb, ku kontributet e familjes Qiriazi bashk\u00eb me Frash\u00ebrlinjt\u00eb dhe Bojaxhinjt\u00eb e Shkupit vulos\u00ebn axhend\u00ebn ton\u00eb kulturore e arsimore. <\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">E ve\u00e7anta e bot\u00ebs shqiptare duhet t\u00eb jet\u00eb kultivimi i v\u00ebllaz\u00ebris\u00eb s\u00eb brendshme komb\u00ebtare e fetare, kurse univerzalja gjithsesi duhet t\u00eb na sh\u00ebrbej\u00eb rruga jet\u00ebsore e N\u00ebn\u00ebs Tereze. Pra, shqiptar\u00ebt n\u00eb vend se t\u00eb kultivojn\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb e jashtme mbi axhenda fetare, duhet t\u00eb p\u00ebrforcojn\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrin\u00eb e brendshme, sepse ai <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00ebsht\u00eb<\/span><span data-contrast=\"auto\"> motori i vet\u00ebm q\u00eb v\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje progresin ton\u00eb si komb.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Ne duhet t\u00eb jemi shum\u00eb me fat q\u00eb nga gjiu yn\u00eb doli Gonxhe Bojaxhiu, t\u00eb cil\u00ebn bota e njohu si N\u00ebna Tereze, e cila nga periferia barti dhe mori me vete p\u00ebrvojat kulturore q\u00eb n\u00eb thelb kishin diversitetin etnik e fetar, duke e shnd\u00ebrruar k\u00ebt\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb n\u00eb kauz\u00eb shpirt\u00ebrore-univerzale. N\u00ebna Tereze <\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00ebsht\u00eb<\/span><span data-contrast=\"auto\"> shembulli m\u00eb unikat i projektimit t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit, pa pasur nevoj\u00eb q\u00eb ndonjeri prej tyre t\u00eb ndjehet pronar, e ndonj\u00ebri qiragji. Sht\u00ebpia e madhe e N\u00ebn\u00ebs Tereze ofroi streh\u00eb e ngroht\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb vemtuarit dhe braktisurit, p\u00ebr t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt dhe t\u00eb vobektit, kurse tapia e k\u00ebsaj sht\u00ebpie ishte vet buz\u00ebqeshja e N\u00ebn\u00ebs Tereze, e cila shp\u00ebndahej n\u00eb skutat m\u00eb t\u00eb errta t\u00eb vetmis\u00eb njer\u00ebzore.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335559739&quot;:200,&quot;335559740&quot;:240}\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Organizimi i komunitetit shqiptar n\u00eb Kroaci, fal\u00eb angazhimit k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebs edhe t\u00eb deputetes s\u00eb nderuar znj. Ermina Lekaj-P\u00ebrlaskaj si dhe t\u00eb nj\u00eb armate t\u00eb t\u00ebr\u00eb veprimtar\u00ebsh, mund t\u00eb merret si model p\u00ebr m\u00ebrgat\u00ebn ton\u00eb n\u00eb Europ\u00eb dhe me gjer\u00eb. Hapja e tet\u00eb qendrave kulturore, q\u00eb tani e tutje jan\u00eb pron\u00eb e komuniutetit shqiptar n\u00eb Kroaci, flet jo vet\u00ebm p\u00ebr seriozitetin e nj\u00eb qasje institucionale, parasegjitash t\u00eb depuetes P\u00ebrlaskaj dhe bashkveprimtar\u00ebve t\u00eb saj, por edhe p\u00ebr nj\u00eb vet\u00ebdije t\u00eb formuar kulturore e politike t\u00eb k\u00ebtij komuniteti, i cili e konsideron veten pjes\u00eb t\u00eb proceseve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme shtetmofrmuese n\u00eb Kroaci. <\/span><\/p>\n<p><span data-contrast=\"auto\">Do t\u00eb doja q\u00eb edhe nga ky forum i sot\u00ebm t\u00eb dalim m\u00eb t\u00eb qart\u00eb me visione e synime p\u00ebr t\u00eb ardhmen ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, duke forcuar lidhjet q\u00eb na bashkojn\u00eb, dhe duke flakur veset q\u00eb na ndajn<\/span><span data-contrast=\"auto\">\u00eb, sepse si\u00e7 thoshte prof. Anton \u00c7etta &#8220;Kur t&#8217;ja lshojsh tjetrit kryt n&#8217;dore, ta ven kapuqin qysh don ai, e jo qysh don ti&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><b><i><span data-contrast=\"auto\">Zagreb,12 n\u00ebntor 2022<\/span><\/i><\/b><\/p>\n<p><b><span data-contrast=\"auto\">(Kumtes\u00eb e lexuar n\u00eb tribun\u00ebn \u201cBashk\u00ebjetesa nd\u00ebrshqiptare si shembull p\u00ebr Europ\u00ebn<\/span><\/b><b><span data-contrast=\"auto\">\u201d q\u00eb u mbajt n\u00eb Zagreb)<\/span><\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter size-large wp-image-6863\" src=\"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-content\/uploads\/Skender-Zagreb-768x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"618\" height=\"824\" srcset=\"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-content\/uploads\/Skender-Zagreb-768x1024.jpg 768w, https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-content\/uploads\/Skender-Zagreb-225x300.jpg 225w, https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-content\/uploads\/Skender-Zagreb-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-content\/uploads\/Skender-Zagreb.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 618px) 100vw, 618px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkruan Prof.dr. Skender ASANI\u00a0 Historia e shqiptar\u00ebve, sa \u00ebsht\u00eb e dhimbshme, po aq \u00ebsht\u00eb edhe krenare. E ve\u00e7anta e k\u00ebsaj historie nd\u00ebrlidhet me\u00a0 vet rrug\u00ebtimin e popullit shqiptar p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb rrethana e procese q\u00eb jo gjithmon\u00eb ishin n\u00eb duart e vet shqiptar\u00ebve. Fal\u00eb k\u00ebtij rrug\u00ebtimi t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb e t\u00eb nd\u00ebrlikuar, shqiptar\u00ebt me vones\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6864,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6862"}],"collection":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6862"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6862\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6865,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6862\/revisions\/6865"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6862"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6862"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}