{"id":7613,"date":"2023-07-03T08:52:07","date_gmt":"2023-07-03T07:52:07","guid":{"rendered":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/?p=7613"},"modified":"2023-07-03T08:54:59","modified_gmt":"2023-07-03T07:54:59","slug":"orientim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/orientim\/","title":{"rendered":"ORIENTIM PROAMERIKAN PARAQET SIGURI, ARDHM\u00cbRI DHE PROSPERITET P\u00cbR RAJONIN DHE M\u00cb GJER\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><strong>(N\u00eb nderim t\u00eb\u00a0 247 vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs) <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Nga Skender ASANI<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb 247 vjetorin e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, kemi shum\u00eb arsye t\u00eb ndajm\u00eb me miqt\u00eb tan\u00eb amerikan\u00eb g\u00ebzimin e fest\u00ebs s\u00eb tyre komb\u00ebtare, duke shpresuar q\u00eb miq\u00ebsit\u00eb n\u00eb mes t\u00eb popujve duhet t\u00eb mbeten garanc\u00eb e kultivimit t\u00eb respektit dhe dinjitetit reciprok.<br \/>\nDita zyrtare e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara u b\u00eb 4 korriku i vitit 1776, dita kur Kongresi Kontinental votoi p\u00ebr miratimin e Dokumentit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb.<br \/>\nN\u00eb tekstin e Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb Amerikane thuhet se: \u201cNe i konsiderojm\u00eb k\u00ebto t\u00eb v\u00ebrteta si krejt\u00ebsisht t\u00eb qarta se t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit jan\u00eb krijuar me t\u00eb drejta t\u00eb barabarta, se per\u00ebndia u ka falur atyre disa t\u00eb drejta t\u00eb pamohueshme, nd\u00ebr t\u00eb cilat jan\u00eb jeta, liria dhe mund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb ndjekur suksesin dhe lumturin\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Amerika u krijua si shtet i emigrant\u00ebve q\u00eb \u00ebndrr\u00ebn e tyre p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb lumtur e lidh\u00ebn me atdheun e tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt tejatlantik. N\u00eb Amerik\u00eb jetojn\u00eb edhe mij\u00ebra shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt jo vet\u00ebm q\u00eb jan\u00eb integruar, por jan\u00eb b\u00ebr\u00eb pjes\u00eb e begatis\u00eb dhe prosperitetit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb amerikane.<\/p>\n<p>Kontributi dhe konteksti i Amerik\u00ebs n\u00eb historin\u00eb politike t\u00eb shqiptar\u00ebve, \u00ebsht\u00eb i nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Ky kontribut \u00ebsht\u00eb shfaqur n\u00eb disa raste dhe n\u00eb disa faza t\u00eb zhvillimit t\u00eb proceseve historike, ku fati i shqiptar\u00ebve ndodhej n\u00eb udh\u00ebkryq.<\/p>\n<p>N\u00eb rastin e par\u00eb, ishte presidenti amerikan Thomas Woodrow Wilson (1856 \u2013 1924), i cili \u00a0n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Versaj\u00eb (1919-1920) do ta shp\u00ebtoj\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb nga cop\u00ebtimi, pasi q\u00eb \u00a0kund\u00ebrshtoi rrept\u00eb kompromisin \u201canglo-franko-italian\u201d, me t\u00eb cilin Shkodra dhe Shqip\u00ebria e Veriut do viheshin n\u00ebn pushtimin e mbret\u00ebris\u00eb Serbo-kroato-sllovene (SKS).<\/p>\n<p>Tash s\u00eb fundi \u00ebsht\u00eb zbuluar nj\u00eb telegram i rrall\u00eb (nga Ilir Ikonomi) \u00a0i presidentit amerikan Woodrow Wilson p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, kur ai ishte duke u larguar nga Konferenca e Paqes e Parisit n\u00eb qershor 1919.<\/p>\n<p>Ky telegram shpreh gjith\u00eb kujdesin e Presidentit Wilson mbi ecurin\u00eb e ngjarjeve pas Konferenc\u00ebs s\u00eb Versaj\u00ebs, sidomos mbi fatin e shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p><em>\u201cDesha q\u00eb, p\u00ebrpara largimit, t\u2019ju shpreh juve dhe koleg\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, interesimin tim shum\u00eb t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr fatet e Shqip\u00ebris\u00eb. Kam frik\u00eb se n\u00eb mes t\u00eb moris\u00eb s\u00eb gj\u00ebrave t\u00eb tjera q\u00eb mund t\u00eb duken m\u00eb t\u00eb ngutshme dhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, n\u00ebnvler\u00ebsohet v\u00ebmendja q\u00eb duhet t\u2019u kushtohet atyre t\u00eb drejtave. Ju lutem t\u00eb tregoheni shum\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm sa u p\u00ebrket atyre\u201d<\/em>, thuhet n\u00eb telegram, i cili mban dat\u00ebn 30 qershor, 1919, d\u00ebrguar nga anija SS George Washington me t\u00eb cilin udh\u00ebtonte presidenti.<\/p>\n<p>Me k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmuar se presidenti W. Willson ka qen\u00eb nj\u00eb mik i p\u00ebrkushtuar i shqiptar\u00ebve, i njohur p\u00ebr shprehjen e tij lapidare n\u00eb Versaj\u00eb: \u201cNj\u00eb vot\u00eb kam edhe at\u00eb do t\u2019ia jap Shqip\u00ebris\u00eb, sepse Shqip\u00ebria duhet t\u00eb ekzistoj\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Rasti i dyt\u00eb &#8211; gjat\u00eb mandatit t\u00eb par\u00eb t\u00eb presidentit Harry S. Truman (1884 \u2013 1972), senatori pro grek, Papen, kishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb rezolut\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e plasoi n\u00eb Kongresin amerikan p\u00ebrmes t\u00eb cil\u00ebs ai k\u00ebrkonte q\u00eb Kor\u00e7a, Gjirokastra dhe Saranda t`i jepeshin Greqis\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn Rezolut\u00eb nuk e n\u00ebnshkroi presidenti H. Truman, dhe \u00a0nuk pati m\u00eb asnj\u00eb vler\u00eb p\u00ebr Greqin\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb edhe arsyeja pse ajo kurr\u00eb nuk e shfuqizoi \u201cLigjin e luft\u00ebs\u201d ndaj Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Rasti i tret\u00eb\u00a0 &#8211;\u00a0 presidenti amerikan George H. W. Bush (1924 \u2013 2018), ai i cili n\u00eb prag t\u00eb Krishtlindjeve n\u00eb vitin 1992 p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb ia p\u00ebrmendi\u00a0 Millosheviqit \u201cVij\u00ebn e kuqe\u201d, shprehje kjo q\u00eb u lexua edhe si k\u00ebrc\u00ebnim i hapur ndaj Serbis\u00eb n\u00ebse do t\u00eb guxonte t\u00eb nd\u00ebrmerrte masa represive ndaj Kosov\u00ebs dhe shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Rasti i kat\u00ebrt &#8211; lidhet me intervenimin ushtarak t\u00eb NATO-s , ku roli i SHBA dhe presidentit t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm Bill Klinton ishte kolosal n\u00eb udh\u00ebheqjen e fushat\u00ebs ajrore me bomba kund\u00ebr Serbis\u00eb, q\u00eb zgjati 78 dit\u00eb , nga data 24 mars 1999 deri m\u00eb 10 qershor 1999, kur Serbia u detyrua t\u00eb n\u00ebnshkuaj\u00eb kapitullimin n\u00eb Kumanov\u00eb dhe t\u00eb t\u00ebrhiqet nga Kosova si humb\u00ebse e luft\u00ebs. Presidenti Klinton, Gjenerali Klark, Sekretarja e shtetit Olbrajt, do t\u00eb nguliten thell\u00eb n\u00eb memorien e shqiptar\u00ebve, sepse ishin ata q\u00eb vun\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje nj\u00eb nd\u00ebrgejgje globale, shoq\u00ebruar edhe me aksion ushtarak, kund\u00ebr gjenocidit serb n\u00eb Kosov\u00eb.<\/p>\n<p>Rasti i pest\u00eb, s\u00ebrish lidhet me Kosov\u00ebn. K\u00ebsaj radhe ishte vizita n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb qershor t\u00eb vitit 2007 e presidentit t\u00eb SHBA-ve, George W. Bush, i cili n\u00eb Tiran\u00eb paralajm\u00ebroi shum\u00eb qart\u00eb: \u201cMjaft \u00ebsht\u00eb mjaft, Kosova \u00ebsht\u00eb e pavarur\u201d. Menj\u00ebher\u00eb pas nj\u00eb viti (17 Shkurt 2008) Kosova shpalli pavar\u00ebsin\u00eb si shtet dhe me k\u00ebt\u00eb paralajm\u00ebrimi i Presidentit Bush u b\u00eb realitet.<\/p>\n<p>Prandaj jo m\u00eb kot Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs mbeten partneri yn\u00eb strategjik edhe p\u00ebr faktin se angazhimi amerikan p\u00ebr integrimin euro \u2013 atlantik t\u00eb vendeve t\u00eb rajonit, t\u00eb \u00a0Shqip\u00ebris\u00eb, Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut,\u00a0 Kosov\u00ebs etj\u00a0 dhe forcimi e shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe demokracis\u00eb, mbetet vendimtar p\u00ebr t\u00eb sotmen dhe p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen e k\u00ebtyre\u00a0 vendeve.<\/p>\n<p>Kontributi i SHBA-ve \u00ebsht\u00eb i preksh\u00ebm n\u00eb shum\u00eb dimensione t\u00eb ruajtjes s\u00eb stabilitetit rajonal dhe demokracis\u00eb funksionale, dhe kjo \u00ebsht\u00eb shp\u00ebrfaqur edhe p\u00ebrmes angazhimit direkt t\u00eb ambasdor\u00ebve dhe stafit t\u00eb ambasad\u00ebs amerikane k\u00ebtu n\u00eb Shkup dhe gjetiu n\u00eb rajon.<br \/>\nKy angazhim ka qen\u00eb i dobish\u00ebm n\u00eb inkurajimin e reformave administrative e gjyq\u00ebsore, ndon\u00ebse burokracia shtet\u00ebt\u00ebrore dhe politikan\u00eb t\u00eb caktuar her\u00eb her\u00eb kan\u00eb abuzuar me mb\u00ebshtetjen amerikane, duke e (keq) p\u00ebrdorur proamerikanizmin edhe si mburoj\u00eb p\u00ebr veprime antilogjore e korruptive.<\/p>\n<p>Ambasada Amerikane n\u00eb Shkup ka qen\u00eb dhe mbetet shum\u00eb miq\u00ebsore edhe me ITSHKSH, fakt ky q\u00eb d\u00ebshmon se ne si qend\u00ebr e studimeve dhe hulumtimeve historike, gjuh\u00ebsore e kulturologjike e g\u00ebzojm\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb parezerv\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj ambasade dhe kjo \u00ebsht\u00eb shprehur p\u00ebrmes takimeve, vizitave e konsultimeve q\u00eb jan\u00eb zhvilluar me vite t\u00eb t\u00ebra, p\u00ebr \u00e7ka jemi shum\u00eb mir\u00ebnjoh\u00ebs.<br \/>\nFryma dhe displina amerkane e pun\u00ebs kreative, mbetet udh\u00ebtreguesi im kryesor, si n\u00eb karrier\u00ebn profesionale, ashtu edhe n\u00eb nd\u00ebrtimin e bot\u00ebkuptimeve mbi fenomenet dhe proceset shoq\u00ebrore.<br \/>\nPavars\u00ebsisht turbulencave n\u00ebp\u00ebr t\u00eb cilat kalojn\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb tona, sensibliteti civilizues gjithpopullor mbetet i orientuar nga vlerat euro-atlantike, t\u00eb udh\u00ebhequra nga Amerika, sepse vet\u00ebm nj\u00eb orientim i till\u00eb paraqet siguri, ardhm\u00ebri dhe prospritet p\u00ebr rajonin dhe m\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><em>\u00a0Shkup, 03 korrik, 2023<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(N\u00eb nderim t\u00eb\u00a0 247 vjetorit t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs) \u00a0Nga Skender ASANI N\u00eb 247 vjetorin e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, kemi shum\u00eb arsye t\u00eb ndajm\u00eb me miqt\u00eb tan\u00eb amerikan\u00eb g\u00ebzimin e fest\u00ebs s\u00eb tyre komb\u00ebtare, duke shpresuar q\u00eb miq\u00ebsit\u00eb n\u00eb mes t\u00eb popujve duhet t\u00eb mbeten garanc\u00eb e &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7615,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[83],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7613"}],"collection":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7613"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7617,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7613\/revisions\/7617"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/itsh.edu.mk\/mk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}